swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

 

Błędem jest powszechne stwierdzenie, iż samicą jelenia jest sarna, to zupełnie odmienny gatunek. Samiec jelenia to byk, samica – łania, a młode to cielę. Jelenie żyją w stadach, nazywanych chmarami. Stadu przewodzi łania licówka prowadząca młode cielę (istnieje w łowiectwie zakaz strzelania do licówek).

 

Ten największy przedstawiciel rodziny jeleniowatych może osiągnąć masę nawet do ok. 230, długość 2 m, a wysokość w kłębie 1,5 m, przy czym samice są mniejsze. Poroże (wieniec) mają jedynie byki, łanie są ich pozbawione. Poroże jeleń zrzuca w połowie zimy, a odrasta mu na wiosnę. Byk, u którego poroże się nie wykształciło (co jest rzadkością) nazywany jest mnichem, natomiast stary jeleń, który nie ma już odnóg na porożu zwany jest szydlarzem. Istnieje duża różnica w ciężarze poroża jelenia, np. jelenie karpackie czy mazurskie mogą mieć poroże ważące nawet do 12 kg, podczas gdy jelenie żyjące w innych regionach mają poroże lżejsze, dochodzące do 8 kg. Okrywa włosowa jelenia ma różne odcienie, w zależności od miejsca występowania i pory roku, jednak odcienie te obejmują barwy od rudej po brunatną, a zimą płową. Na pośladkach jeleń ma wydłużoną jasną plamę, zwaną lustrem.

 

Młode jelenia (cielęta) mają widoczne  żółtawe plamki po bokach ciała. To piękne zwierzę jest płochliwe, z natury zwierzęciem dziennym, ale często ze względu na bezpieczeństwo żeruje po zmierzchu. Niezwykłym jest fakt, że jelenie bardzo mało śpią, bo jedynie 60 do 100 minut na dobę. Chętnie korzystają z kąpieli błotnych w tzw. kąpieliskach, po czym ocierają się o drzewa (malują) w celu pozbycia się pasożytów.

 

Czas rozrodu jelenia zaczyna się w drugiej połowie września, a rozpoczyna je rykowisko, podczas którego jeleń traci od 10 do 15%masy ciała, ponieważ nie pobiera wtedy pokarmu. Rykowisko trwa do 4 tygodni, a chodzi w nim o zdobycie przychylności jak największej liczby łań, które zwycięzca miałby w swoim haremie. Byk stadny (najpotężniejszy) odzywa się niskim basem, jest w centrum i biega wokół łań, często szturchając je i zaganiając w mało dżentelmeński sposób, bo wydają się mało zainteresowane rykowiskiem, skubią trawę. Krążące wokół rywale (zw. chłystami i kibicami) odpowiadają mu, licząc, że się zagapi i zdobędą jakąś  łanię dla siebie. Jelenie gody nazwę swą wzięły więc od zachowania byków w tym czasie, one po prostu ryczą. Pierwsze zaczynają ryczeć młode byki, to organiści. W tym czasie byki ustalają także hierarchię, nie tylko tonacją ryku, ale i walką za pomocą poroża (wieńców), choć na szczęście do nich dochodzi rzadziej, gdyż potężny głos doświadczonego byka potrafi rozbudzić dystans u młodszych i słabszych rywali. Łanie gotowe są do rozrodu w 3 roku życia. Ciąża trwa ok. 230 dni, która przynosi najczęściej jedno cielę, rzadko dwa. Cielęta żywią się mlekiem matki do 8-10 miesięcy, a do 3 roku życia nie odstępuje jej na krok, by potem zacząć dorosłe życie.