Widuchowa - Dwór obronny z XVII wieku
Poprawiony: środa, 16 kwietnia 2014 20:02
Wpisany przez Krzysztof Żołądek
środa, 09 kwietnia 2014 15:42
Ten późnorenesansowy dwór dawnych właścicieli Widuchowej powstał w 1620 roku. Fundatorem budynku był Mikołaj Krupka, dziedzic Mojkowic i Widuchowej. Dwór stanął na planie kwadratu na skraju pól, w starodrzewiu będącym dziś jedynie pozostałością po dworskim parku. Budynek jest jednak nadal dobrze widoczny z przebiegającej przez wieś drogi oraz z pobliskiego wzgórza, na którym stoi niewielki kościółek pw. Matki Boskiej Anielskiej.
Za sprawą pięcioarkadowych podcieni przypomina nieco miejską kamienicę. Podcienia, znajdujące się jedynie od frontu budynku, wsparto na jońskich kolumnach. Tuż za nimi oremontowano sklepienia kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe w sieni budynku. Oparty jest on na planie kwadratu i liczy 480 metrów kwadratowych powierzchni użytkowej. Jego kubatura to ok. 3800 m3. Wokół budynku roztacza się park, który pokrywa obszar 1 ha. Tuż nad wejściem do dworu znajduje się tablica z napisem:
„NICOLAVS KRVPKA IN MOYKOWICE ET WIDVCHOWA HERES ADIFICAVIT ANNO DOMINE 1620 VI POSTERITAS OPTINEAT OPTO”
Budynek pierwotnie miał charakter obronny. Wybudowany z kamienia posiada jedno piętro i jest częściowo podpiwniczony. Czterospadowy dach pierwotnie pokryty gontem doczekał się nowego pokrycia z blachy wraz z remontem, jaki przeprowadzono przy wsparciu unijnych funduszy w 2013 roku. W ramach remontu wymieniona została więźba dachowa oraz elementy konstrukcyjne. Przemurowano kominy i wymieniono wspomniane już pokrycie dachu. Poza tym dwór doczekał się wymiany drewnianej ściany wieńcowej, remontu sklepień nad podcieniami portyku, wymiany kolumn i remontu wejścia do piwnicy. Wymieniono także stolarkę okienną i drzwi zewnętrzne. Całość, co widać na zdjęciu, prezentuje się dostojnie i przywodzi na myśl czasy świetności dworku. O remont elewacji proszą się jeszcze ściany boczne i tył budynku.
Ciekawa jest także historia budynku i jego dzieje na przestrzeni kolejnych lat od momentu kiedy przestał służyć swojemu pierwotnemu właścicielowi. W dworku zbierała się okoliczna szlachta przed wyprawą pod Wiedeń przeciw Turkom. Z kolei w wieku XVIII dwór wraz z całym majątkiem odkupił biskup krakowski Konstanty Szaniawski. W roku 1725 przeznaczył widuchowskie dobra na uposażenie założonego przez siebie seminarium kieleckiego. Przez kolejne przeszło sto lat dochody z majątku zasilały kieleckich kleryków. Nieco później - w czasie Powstania styczniowego w okolicy Widuchowy dochodziło do licznych potyczek, a po upadku powstania władze carskie skonfiskowały majątek w ramach represji i wystawiły go na licytację. Tym sposobem nowym właścicielem dworu został zasłużony w tłumieniu powstania gruziński książę Dawid Wachwawidze. Jego syn zamieszkał w Widuchowej na stałe. We dworze bywał m.in. Dymitr Szalikaszwili, ojciec znanego amerykańskiego generała Johna Szalikaszwili (późniejszy głównodowodzący sił NATO w Europie). Po rewolucji w Rosji, przez cały okres międzywojnia Widuchowa stała się schronieniem dla gruzińskich emigrantów, a dwór był w tym czasie ośrodkiem ich życia towarzyskiego. W 1937 r. księżna Ksenia sprzedała dwór kpt. Bolesławowi Makowskiemu, oficerowi wojska polskiego. Jak mówi miejscowa legenda związana z księżną - podczas ucieczki przed bolszewikami zabrała do Polski ikonę, którą ukradziono. Złodziei spotkała za to zasłużona kara - wszyscy bowiem oślepli.
Po wojnie dwór nie został zabrany przez komunistów i do dziś jest własnością krewnych rodziny. A stało się tak dlatego, że siostrzenica kapitana wyszła za mąż za tutejszego komendanta Batalionów Chłopskich. Budynek jednak w kolejnych latach zaczął popadać w ruinę. Dzięki inicjatywie właścicieli i z pomocą miejscowej ludności zaczyna odzyskiwać dawny blask.
Źródła:
A. Zarębski "Widuchowa - dwór Mikołaja Krupki", Eskulap Świętokrzyski 2010 nr 1, pismo Świętokrzyskiej Izby Lekarskiej
Wikipedia
www.zabytki-nieruchomosci.com