swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

Szczaworyż

Wpisany przez Jacek Korczyński wtorek, 14 sierpnia 2012 18:45

Położoną przy trasie z Buska do Stopnicy wieś w średniowieczu nazywano Szczeworzysz. Obecną nazwę nosi ona od początku XVI stulecia, a po raz pierwszy w źródłach została wymieniona w roku 1190, jako uposażenie buskiego klasztoru norbertanek. Wiadomo, że parafia istniała tu już w roku 1326. „Miejscowość i okolica pełna jest pamiątek pochodzących z odległych wieków, których historia ginie w pomroce przeszłości, będąc już dla nas zagadką i legendą” - pisał niegdyś badacz dziejów naszego regionu ks. Jan Wiśniewski.

Na niewielkim wzgórzu pośrodku wsi stoi murowany, manierystyczny kościół pod wezwaniem św. Jakuba Starszego. Powstał około 1630 r. na miejscu wcześniejszej świątyni z XV wieku (jej ślady zachowały się dziś w prezbiterium). Kościół zbudowano na planie krzyża greckiego, z dwoma późnobarokowymi kaplicami. Od południa do nawy przylega kaplica Jezusa Ukrzyżowanego, a od północy - kaplica Matki Boskiej Bolesnej. Prezbiterium to obecnie rodzaj kopułowej kaplicy z dachem zakończonym ciekawą latarnią - wcześniej, przed przebudową, przykrywało je od środka sklepienie krzyżowożebrowe. Bryłę świątyni zamyka wysoka, z daleka widoczna, wieża z dobudowaną później kruchtą. W ścianę kruchty, po obu stronach wejścia do nawy głównej, wmurowano marmurowe barokowe epitafia. Jedno z nich to epitafium Jakuba i Barbary z Balic Kosteckich, datowane na 1634 rok. Wśród siedmiu ołtarzy wewnątrz świątyni zwraca uwagę rokokowy ołtarz główny z, uznanym za cudowny,  VI-wiecznym obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem (zwanej Matką Bożą Szczaworyską - ks. Wiśniewski zanotował, że już pod koniec XVIII stulecia znajdowało się na nim 80 wotów, zawieszonych w podzięce przez wiernych). Na zasuwie obrazu umieszczono wyobrażenie patrona kościoła - św. Jakuba Starszego.

Szczaworyż znany jest z odkrytego w latach 60. ubiegłego wieku wczesnośredniowiecznego grodziska, znajdującego się około 1 kilometra od wsi. Gród ten nie był tak silnie zasiedlony jak podobny do niego, położony w Stradowie. Badania archeologiczne wykazały, że najstarszy etap osadnictwa sięgał przełomu VIII i IX wieku.

Przez wieś przechodzi czerwony szlak turystyczny z Buska-Zdroju do Solca-Zdroju oraz zielony szlak pieszy z Wiślicy do Grochowisk. Miejscowość znajduje się ponadto na odnowionej trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca. Jadąc ze Szczaworyża w kierunku Buska, warto obejrzeć przed Żernikami barokową figurę św. Jana Nepomucena, z wyrytą na cokole datą 1741.