swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

 

Na ścianie pomnika umieszczono napis: "Partyzantom, bohaterom tej ziemi. Partyzancka Republika Pińczowska, 24.VII-15.VIII.1944". Obok umieszczono tablice upamiętniające m.in. płk. dr Zygmunta Bieszczanina oraz dowódców partyzanckich zgrupowań AL, AK, BCh i uczestników walk z niemieckim okupantem, twórcom  powstania i utrzymania Republiki Pińczowskiej z okresie od 24 lipca do 15 sierpnia 1944 roku.

 

Kozubów to wieś położona przy drodze do Wiślicy, 9 km od Pińczowa. Jej nazwa wywodzi się od staropolskiego imienia Kozub. Określenie to oznaczało zarówno starca, jak i stare zwierzę. Wieś istniała już za czasów Władysława Łokietka, co ma potwierdzenie w pochodzących z tego okresu dokumentach. Od południa wieś otacza wyniosły Garb Wodzisławski, od wschodu i północy dolina cieku wodnego Mozgawki. Okolice Kozubowa i wiosek leżących w pobliżu – Bugaja, Polichna, Sadku, Orkanowa, Zawarży, Byczowa i Mozgawy, zaliczają się do najładniejszych na Ponidziu. Urodę zawdzięczają wzgórzom, pięknym lasom, lessowy jarom i wąwozom, rozległym widokom (np. z Góry Byczowskiej).

 

Nieopodal miejsca, w którym znajduje się pomnik, doszło do jednego ze starć insurekcji kościuszkowskiej. Dokładnie 25 marca 1794 roku, czyli zaledwie kilkanaście godzin po krakowskiej przysiędze Tadeusza Kościuszki, doszło do pierwszego zbrojnego starcie wojsk insurekcji. W miejscowym dworze, w którym zatrzymał się na noc, idący z Krakowa na Radom, ok. 300-osobowy oddział ppłk. Piotra Łykoszyna, został z rozkazu Naczelnika zaatakowany przez żołnierzy garnizonu pińczowskiego (II Małopolska Brygada Kawalerii) pod dowództwem Ludwika Magneta. Jednak źle przeprowadzony atak spowodował wycofanie się Rosjan ze wsi i przeniesienie ciężaru bitwy na drogę wiślicką. Straty poniosły wówczas obie walczące strony. Bardzo ucierpieli też okoliczni mieszkańcy.